{"id":21686,"date":"2026-08-06T08:49:54","date_gmt":"2026-08-06T06:49:54","guid":{"rendered":"https:\/\/ekolajmi.com\/?p=21686"},"modified":"2026-08-06T08:49:54","modified_gmt":"2026-08-06T06:49:54","slug":"dw-pagjumesia-nga-nxehtesia-problem-serioz-ne-evrope","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/2026\/08\/06\/dw-pagjumesia-nga-nxehtesia-problem-serioz-ne-evrope\/","title":{"rendered":"DW: Pagjum\u00ebsia nga nxeht\u00ebsia, problem serioz n\u00eb Evrop\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Gjat\u00eb val\u00ebs s\u00eb t\u00eb nxehtit k\u00ebt\u00eb ver\u00eb me temperatura rekord n\u00eb\u00a0Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore, 65 p\u00ebrqind e t\u00eb rriturve u ankuan se q\u00ebndronin zgjuar p\u00ebr tre ose m\u00eb shum\u00eb or\u00eb n\u00eb nat\u00eb n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb flinin, sipas nj\u00eb ankete t\u00eb kryer n\u00eb\u00a0Britanin\u00eb e Madhe.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c7rregullimet e gjumit jan\u00eb nj\u00eb pasoj\u00eb e pashmangshme e verave m\u00eb t\u00eb gjata dhe m\u00eb t\u00eb nxehta t\u00eb shkaktuara nga ndryshimet klimatike.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Evropa \u00ebsht\u00eb kontinenti q\u00eb po ngrohet m\u00eb shpejt, me temperatura q\u00eb rriten m\u00eb shum\u00eb se dy her\u00eb m\u00eb shpejt se mesatarja bot\u00ebrore, k\u00ebshtu q\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb nga vatrat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb fenomenit t\u00eb pagjum\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb keq, as net\u00ebt nuk sjellin m\u00eb freski: n\u00eb\u00a0 landin e\u00a0Saksonis\u00eb, nj\u00eb stacion meteorologjik regjistroi nj\u00eb temperatur\u00eb\u00a0minimale tropikale\u00a0nate prej 29.4 grad\u00ebsh n\u00eb qershor.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sipas organizat\u00ebs World Weather Attribution, nj\u00eb grup shkencor nd\u00ebrkomb\u00ebtar q\u00eb analizon ndikimin e klim\u00ebs n\u00eb fenomenet ekstreme t\u00eb motit, temperatura kaq jasht\u00ebzakonisht t\u00eb larta nat\u00ebn jan\u00eb nj\u00ebqind her\u00eb m\u00eb t\u00eb mundshme sot p\u00ebr shkak t\u00eb ndryshimeve klimatike.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Humbja e gjumit e shkaktuar nga nxeht\u00ebsia \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb re vet\u00ebm vitet e fundit si nj\u00eb tregues i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i ndikimit t\u00eb ndryshimeve\u00a0klimatike\u00a0n\u00eb sh\u00ebndetin fizik dhe mendor.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb ekip nd\u00ebrkomb\u00ebtar studiuesish mblodhi t\u00eb dh\u00ebna mbi 165 milion\u00eb net\u00eb gjum\u00eb nga pothuajse 318 mij\u00eb p\u00ebrdorues t\u00eb pajisjeve t\u00eb monitorimit t\u00eb gjumit t\u00eb veshura n\u00eb trup ose t\u00eb vendosura n\u00ebn dyshek p\u00ebr t\u00eb analizuar ndikimin e temperaturave n\u00eb rritje n\u00eb gjum\u00eb.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">N\u00eb nj\u00eb punim t\u00eb botuar n\u00eb korrik, ata treguan se tek njer\u00ebzit, kur temperaturat e nat\u00ebs rriten nga af\u00ebrsisht 12 n\u00eb 27 grad\u00eb, ekziston nj\u00eb probabilitet prej 40 p\u00ebrqind m\u00eb i madh p\u00ebr t\u00eb fjetur m\u00eb pak se gjasht\u00eb or\u00eb.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Njer\u00ebzit nuk mund t\u00eb ruajn\u00eb aft\u00ebsit\u00eb njoh\u00ebse, kujtes\u00ebn ose ekuilibrin emocional n\u00ebse flen\u00eb m\u00eb pak se shtat\u00eb or\u00eb n\u00eb nat\u00eb, paralajm\u00ebron Ty Ferguson i Universitetit t\u00eb Adelaide n\u00eb Australi, i cili studion pasojat e mundshme sh\u00ebndet\u00ebsore dhe sociale t\u00eb \u00e7rregullimeve t\u00eb gjumit t\u00eb shkaktuara nga ndryshimet klimatike.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebrve\u00e7 ndikimit n\u00eb disponim dhe p\u00ebrqendrim, gjumi i \u00e7rregullt mund t\u00eb rris\u00eb rrezikun e diabetit, depresionit, s\u00ebmundjeve t\u00eb zemr\u00ebs dhe madje edhe obezitetit, p\u00ebrmbledh Ferguson gjetjet e njohura mjek\u00ebsore.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cGjumi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nevoj\u00eb themelore fiziologjike, e domosdoshme p\u00ebr funksionimin e sistemit imunitar t\u00eb njeriut, sh\u00ebndetin mendor dhe mir\u00ebqenien e p\u00ebrditshme\u201d, paralajm\u00ebron Bowen Chu i Shkoll\u00ebs s\u00eb Shkencave Atmosferike t\u00eb Universitetit Nanjing n\u00eb Kin\u00eb.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ndryshe nga hulumtimi tradicional i ndikimit n\u00eb klim\u00eb, studimi i humbjes s\u00eb gjumit \u201cu lejon shkenc\u00ebtar\u00ebve t\u00eb matin efektet graduale, t\u00eb p\u00ebrditshme dhe kumulative t\u00eb rritjes s\u00eb temperaturave mjedisore n\u00eb jet\u00ebn dhe sh\u00ebndetin e p\u00ebrditsh\u00ebm t\u00eb njer\u00ebzve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn\u201d, thot\u00eb Chu.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cTemperaturat rriten m\u00eb shpejt nat\u00ebn sesa gjat\u00eb dit\u00ebs\u201d, paralajm\u00ebron Kelton Minor, profesor i asociuar nga Universiteti i Kopenhagenit. Ekipi i tij k\u00ebrkimor, s\u00eb bashku me Shoqat\u00ebn Bot\u00ebrore t\u00eb Gjumit, b\u00ebn\u00eb thirrje p\u00ebr krijimin e nj\u00eb grupi pune global p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb p\u00ebrgatitjen e evitimit t\u00eb pasojave nga mungesa e gjumit.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Net\u00ebt ngrohen pjes\u00ebrisht sepse ret\u00eb thithin nxeht\u00ebsin\u00eb dhe e kthejn\u00eb at\u00eb n\u00eb Tok\u00eb pas err\u00ebsir\u00ebs, \u200b\u200bn\u00eb krahasim me dit\u00ebt kur ato reflektojn\u00eb rrezet e diellit. Hulumtimet tregojn\u00eb se modelet e reve po ndryshojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb e p\u00ebrkeq\u00ebson m\u00eb tej ngrohjen globale.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Humbja e gjumit ndoshta nuk \u00ebsht\u00eb studiuar mjaftuesh\u00ebm, si pasoj\u00eb e ndryshimeve klimatike, sepse \u201cnuk krijon ndonj\u00eb lloj ngjarjeje dramatike, nuk ka nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh viktimash p\u00ebr t\u00eb mbushur titujt kryesor\u00eb ose p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb d\u00ebme t\u00eb dukshme\u201d, v\u00ebren Kim van Daalen nga Universiteti i Kembrixhit dhe bashkautore e punimit t\u00eb botuar s\u00eb fundmi \u201cHumbja e Gjumit n\u00eb nj\u00eb Bot\u00eb q\u00eb Ngroh\u00ebt\u201d.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cEfektet grumbullohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb padukshme, nat\u00eb pas nate, dhe anashkalohen leht\u00ebsisht n\u00eb mbulimin q\u00eb p\u00ebrqendrohet kryesisht n\u00eb vdekjet dhe shtrimet n\u00eb spital gjat\u00eb val\u00ebve t\u00eb nxeht\u00ebsis\u00eb\u201d.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Van Daalen gjithashtu paralajm\u00ebron se \u201chumbja e gjumit e lidhur me nxeht\u00ebsin\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb rris\u00eb m\u00eb tej pabarazit\u00eb ekzistuese sh\u00ebndet\u00ebsore dhe socioekonomike\u201d. F\u00ebmij\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb m\u00eb shum\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi me p\u00ebrqendrimin, t\u00eb m\u00ebsuarit dhe zhvillimin emocional, nd\u00ebrsa t\u00eb moshuarit dhe njer\u00ebzit me s\u00ebmundje kronike jan\u00eb t\u00eb ekspozuar ndaj nj\u00eb barre m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb sistemin kardiovaskular dhe metabolizmin kur flen\u00eb shum\u00eb pak.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nj\u00eb studiues nga Kina paralajm\u00ebron gjithashtu p\u00ebr pasojat sociale: \u201cMungesa kronike e gjumit e shkaktuar nga temperaturat e larta shoq\u00ebrohet me produktivitet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt n\u00eb pun\u00eb, rritje t\u00eb mundshme t\u00eb numrit t\u00eb aksidenteve rrugore dhe nj\u00eb barr\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe afatgjat\u00eb n\u00eb sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor\u201d, tha Chu.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cGjumi i dob\u00ebt e b\u00ebn t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb pun\u00ebn, studimin, kujdesin p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt dhe q\u00ebndrimin e sh\u00ebndetsh\u00ebm\u201d, tha ai.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sipas Minor, banor\u00ebt e vendeve m\u00eb t\u00eb varfra, si dhe qytetar\u00ebt me t\u00eb ardhura t\u00eb ul\u00ebta n\u00eb vendet e pasura, mund t\u00eb ken\u00eb deri n\u00eb tre her\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb vuajn\u00eb nga pagjum\u00ebsia e lidhur me nxeht\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Arsyeja \u00ebsht\u00eb \u201cqasja m\u00eb e dob\u00ebt n\u00eb aj\u00ebr t\u00eb kondicionuar dhe mjete t\u00eb tjera q\u00eb ndihmojn\u00eb n\u00eb mbrojtjen nga nxeht\u00ebsia\u201d. Ai p\u00ebrmend edhe raste ekstreme: \u201cnjer\u00ebz t\u00eb pastreh\u00eb q\u00eb p\u00ebrpiqen t\u00eb flen\u00eb n\u00eb rrug\u00eb, migrant\u00eb n\u00eb tenda p\u00ebrv\u00ebluese, t\u00eb burgosur n\u00eb qeli burgu t\u00eb mbinxehura, foshnje n\u00eb dhoma gjumi shum\u00eb t\u00eb nxehta dhe gra shtatz\u00ebna dhe n\u00ebna q\u00eb tashm\u00eb po luftojn\u00eb me munges\u00ebn e gjumit\u201d.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Edhe n\u00eb nj\u00eb skenar ku vendet arrijn\u00eb t\u00eb eliminojn\u00eb plot\u00ebsisht emetimet e gazrave serr\u00eb, p\u00ebrshtatja ndaj humbjes s\u00eb gjumit t\u00eb shkaktuar nga ndryshimet klimatike do t\u00eb mbetet e nevojshme p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra sepse temperaturat do t\u00eb duhet shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u2019u ulur p\u00ebrs\u00ebri.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">P\u00ebrshtatja e orarit t\u00eb pun\u00ebs p\u00ebr t\u00eb shmangur pun\u00ebn gjat\u00eb val\u00ebve m\u00eb t\u00eb forta t\u00eb nxeht\u00ebsis\u00eb do t\u00eb jet\u00eb gjithashtu nj\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e masave p\u00ebr t\u00eb ruajtur gjum\u00eb t\u00eb mjaftuesh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb ngroht\u00eb.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Minor thekson se zgjidhje t\u00eb tilla do t\u00eb jen\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb vendet evropiane si Gjermania, ku p\u00ebrdorimi i pajisjeve t\u00eb ajrit t\u00eb kondicionuar \u00ebsht\u00eb tradicionalisht shum\u00eb m\u00eb pak i zakonsh\u00ebm sesa, p\u00ebr shembull, n\u00eb SHBA ose Australi.<\/p>\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cNe kalojm\u00eb rreth nj\u00eb t\u00eb tret\u00ebn e jet\u00ebs son\u00eb duke fjetur, dhe vet\u00ebm kjo meriton t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb p\u00ebrpar\u00ebsi e politik\u00ebs s\u00eb vendeve evropiane dhe nj\u00eb fush\u00eb e inovacionit intensiv\u201d, mendon profesori nga Universiteti i Kopenhagenit.<\/p>\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-21687\" src=\"https:\/\/ekolajmi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-300x167.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"167\" srcset=\"https:\/\/ekolajmi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-300x167.jpg 300w, https:\/\/ekolajmi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-1024x571.jpg 1024w, https:\/\/ekolajmi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1-768x428.jpg 768w, https:\/\/ekolajmi.com\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/1.jpg 1179w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjat\u00eb val\u00ebs s\u00eb t\u00eb nxehtit k\u00ebt\u00eb ver\u00eb me temperatura rekord n\u00eb\u00a0Evrop\u00ebn Per\u00ebndimore, 65 p\u00ebrqind e t\u00eb rriturve u ankuan se q\u00ebndronin zgjuar p\u00ebr tre ose m\u00eb shum\u00eb or\u00eb n\u00eb nat\u00eb n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb flinin, sipas nj\u00eb ankete t\u00eb kryer n\u00eb\u00a0Britanin\u00eb e Madhe. \u00c7rregullimet e gjumit jan\u00eb nj\u00eb pasoj\u00eb e pashmangshme e verave m\u00eb t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3,73,58,57],"tags":[],"class_list":["post-21686","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-aktuale","category-bote","category-kosove","category-lajmet"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21686"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21688,"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21686\/revisions\/21688"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekolajmi.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}