Aktuale

Bombardimi i infrastrukturës së naftës së Iranit nga Izraeli do të ketë pasoja të mëdha mjedisore afatgjata, kanë paralajmëruar ekspertët, ndërsa monitoruesit pranuan se po përpiqen të mbajnë gjurmët e katastrofave mjedisore që rrjedhin nga lufta në zgjerim.

Edhe pse iranianët mbushën rrugët për të shënuar emërimin e një udhëheqësi të ri suprem, depoja e naftës Shahran në verilindje të Teheranit dhe depoja e karburantit Shahr-e në jug të saj vazhduan të digjen të hënën , dy ditë pasi u bombarduan nga avionët luftarakë izraelitë, shkruan The Guardian.

Menjëherë pas sulmeve, agjencia mjedisore e Iranit dhe Shoqata e Gjysmëhënës së Kuqe Iraniane i kishin paralajmëruar banorët e Teheranit të qëndronin në shtëpi, duke paralajmëruar se kimikatet toksike të përhapura nga sulmet ajrore në pesë instalime të karburanteve fosile rreth qytetit mund të çonin në shi acid dhe të dëmtonin lëkurën dhe mushkëritë.

Të hënën, kreu i Organizatës Botërore të Shëndetësisë, Tedros Adhanom Ghebreyesus, tha: “Dëmtimi i objekteve të naftës në Iran rrezikon kontaminimin e ushqimit, ujit dhe ajrit rreziqe që mund të kenë ndikime të rënda shëndetësore, veçanërisht tek fëmijët, të moshuarit dhe njerëzit me probleme shëndetësore paraprake”.

Zëvendësministri i shëndetësisë i Iranit, Ali Jafarian, i tha Al Jazeera se toka dhe furnizimet me ujë përreth Teheranit kishin filluar të kontaminoheshin nga pasojat e shpërthimeve të fundjavës.

Shiu i zi që ra në të gjithë Teheranin në orët pas bombardimeve ishte një përzierje bloze dhe lënde të imët grimcore nga shpërthimet me shiun nga një stuhi që tashmë po lëvizte në të gjithë rajonin, sipas Dr. Akshay Deoras, një shkencëtar kërkimor në Universitetin e Reading.

“Sulmet ajrore në depot e naftës lëshuan blozë, tym, grimca nafte, komponime squfuri dhe me shumë gjasa metale të rënda dhe materiale inorganike nga ndërtesat, ndërsa një sistem moti me presion të ulët, i cili zakonisht përfshin Iranin dhe Azinë Perëndimore rreth kësaj kohe të vitit, krijoi kushte të favorshme për reshjet e shiut”, tha Deoras.

“Sa i përket kimisë atmosferike, zjarret e naftës prodhojnë komponime të squfurit dhe azotit që mund të formojnë acide nëse treten në ujin e shiut”.

“Rreziqet për shëndetin e njeriut vijnë nga thithja ose prekja e tymit dhe grimcave. Ndikimet e menjëhershme mund të përfshijnë dhimbje koke, acarim të syve dhe lëkurës dhe vështirësi në frymëmarrje veçanërisht për njerëzit me astmë, sëmundje të mushkërive, të moshuarit, fëmijët e vegjël dhe ata me aftësi të kufizuara”.

Banorët e Teheranit raportuan vështirësi në frymëmarrje të dielën, si dhe dhimbje koke dhe ndjesi djegieje në sy dhe fyt. Por efektet akute të resë së zezë që u përhap në të gjithë qytetin mund të jenë vetëm fillimi, sipas Prof. Andrea Sella, profesoreshë e kimisë inorganike në University College London.

“Shpërthimet e kanë ekspozuar popullsinë lokale ndaj të gjitha llojeve të specieve kimike të padëshirueshme dhe toksike, një problem që dihet mirë se shoqëron luftën”, tha ai, duke shpjeguar se nafta e papërpunuar do të ketë përmbajtur një gamë elementësh, duke përfshirë metale, të cilat “gjithashtu do të përhapen pa dallim”.

“Do të ketë një koktej të vërtetë kimie që përfshin sasi të konsiderueshme të komponimeve aromatike që dihet se bashkëveprojnë me ADN-në dhe janë lidhur me kancerin. Nëse kjo do të manifestohet apo jo, do të varet shumë nga sa i gjatë dhe serioz është ekspozimi i çdo individi.”

“Dhe për më tepër, sapo të shkatërrohet përmbajtja e ofruar nga rezervuarët dhe tubat, materiali do të rrjedhë kudo duke lënë një rrëmujë materialesh të dëmshme që përshkon tokën dhe mbulon gjithçka tjetër. Ekziston mundësia e kontaminimit të furnizimeve me ujë të pijshëm.”

Pavarësisht përpjekjeve të SHBA-së për t’u distancuar nga sulmet, ka frikë në rritje se sulmi mund të shkaktojë një cikël hakmarrjeje “dhëmbë për dhëmbë”, pasi një zëdhënës i Korpusit të Gardës Revolucionare Iraniane paralajmëroi se mund të ndërmarrë “veprime të ngjashme [kundër infrastrukturës së naftës] në rajon”.

Të hënën, kompania shtetërore e energjisë e Bahreinit, Bapco Energies, deklaroi forcë madhore mbi operacionet e saj pasi Irani sulmoi rafinerinë e vetme të naftës në vend, dhe Arabia Saudite raportoi se kishte kapur katër dronë iranianë që synonin fushën e saj të naftës Shaybah.

Këto sulme pasuan sulmet me dronë javën e kaluar në uzinën më të madhe të eksportit të gazit natyror në botë në Katar, rafinerinë saudite në Ras Tanura, qendrat e magazinimit të karburantit në Oman dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, si dhe disa cisterna në Gjirin Persik, secila prej të cilave paraqiste një katastrofë të mundshme mjedisore.

Doug Weir, drejtor i Observatorit të Konflikteve dhe Mjedisit, tha se përpjekjet e organizatës së tij për të ndjekur incidentet e dëmit mjedisor të shkaktuara nga luftimet rreth Gjirit Persik po bëhen gjithnjë e më të vështira.

“Tani jemi në dijeni të qindra incidenteve problematike mjedisore në Iran dhe në rajon, por konflikti i vazhdueshëm, kufizimet e internetit dhe vonesat në disponueshmërinë e imazheve satelitore nënkuptojnë se kjo shifër është një nënvlerësim”, tha Weir.

“Bashkëpunimi i gjurmës mjedisore të luftës dhe ndikimeve të saj të mundshme te njerëzit dhe ekosistemet do të jetë një detyrë e madhe, dhe një detyrë që bëhet më komplekse me çdo ditë që lufta vazhdon”.

“Pas ditëve të para ku u shënjestruan vendet ushtarake, tani po shohim një zgjerim të objekteve civile dhe me përdorim të dyfishtë, me këtë vjen një zgjerim i gamës së rreziqeve mjedisore dhe të shëndetit publik që lidhen me veprimet ushtarake”.